Welkom in het tijdperk van financiële suikerspin

De wereldeconomie wordt steeds groter, maar vooral op papier. Dat is de kern van een interessant opiniestuk van Gillian Tett in de Financial Times. Zij gebruikt het beeld van financiële suikerspin om uit te leggen hoe financiële markten steeds verder loskomen van de reële economie.

Het klinkt luchtig, maar de boodschap is serieus. De wereld creëert steeds meer papieren rijkdom via aandelen, obligaties, vastgoedprijzen, leningen en derivaten. Ondertussen groeit de onderliggende productieve economie veel minder hard.

Papieren rijkdom groeit sneller dan de economie

Volgens cijfers van het McKinsey Global Institute bedroeg de wereldwijde balans van activa, schulden en vermogen in 2025 ongeveer 1,8 biljard dollar. Ter vergelijking, het wereldwijde bbp bedroeg ongeveer 117 biljoen dollar.

Binnen die balans zat ongeveer 620 biljoen dollar aan reële activa, zoals vastgoed, infrastructuur, machines en intellectueel eigendom. Daartegenover stond ongeveer 550 biljoen dollar aan financiële activa, zoals aandelen, obligaties, leningen en geld.

Het opvallende punt is dat het wereldwijde huishoudvermogen sinds 2000 meer dan verviervoudigd is. Dat is veel sneller dan de reële economie groeide. Met andere woorden, mensen zijn op papier veel rijker geworden, maar niet doordat de economie in dezelfde mate productiever werd.

Aandelen dragen de vermogensgroei

Vroeger werd vermogensgroei vooral gedreven door stijgende huizenprijzen. Nu verschuift dat naar aandelenmarkten. Volgens McKinsey kwam in 2025 ongeveer 57 procent van de vermogensgroei uit stijgende aandelenkoersen, vooral in de Verenigde Staten. Reële activa waren nog maar goed voor ongeveer 20 procent.

Dat maakt het systeem kwetsbaarder. De rijkdom van huishoudens hangt steeds sterker af van financiële markten. En binnen die markten speelt AI inmiddels een grote rol. Als de AI-bullmarkt blijft draaien, voelen beleggers zich rijker. Maar als die markt corrigeert, kan dat via vermogenseffecten ook consumptie, vertrouwen en investeringen raken.

De VS leunt op financiële waarderingen

Voor de Verenigde Staten is het beeld extra opvallend. Amerikaanse activaprijzen bedragen inmiddels ongeveer 3,7 keer het bbp. Dat is ongeveer het dubbele van het historische gemiddelde. Dat hoeft niet automatisch een bubbel te zijn.

De VS heeft sterke bedrijven, diepe kapitaalmarkten en een dominante positie in technologie en AI. Als AI inderdaad een productiviteitswonder oplevert, kunnen hoge waarderingen achteraf deels gerechtvaardigd blijken.

Maar dan moet AI wel economisch leveren. Het moet niet alleen leiden tot hogere beurskoersen en grotere vermogens, maar ook tot hogere productiviteit, winsten, kasstromen en reële groei.

De kwetsbaarheid is verplaatst

Sinds 2008 zijn huishoudschulden relatief afgenomen, vooral in de Verenigde Staten. Dat is positief. Maar de kwetsbaarheid is niet verdwenen. Overheidsschulden zijn juist fors gestegen in de VS, Japan en Europa. In China is vooral de schuld van bedrijven hard opgelopen.

Dat maakt de wereldeconomie gevoelig voor hogere rentes. Als langetermijnrentes blijven stijgen, worden schulden duurder en komen aandelenwaarderingen onder druk. Zeker in een wereld waarin zoveel vermogen afhankelijk is van beurskoersen.