De tarieven voor doorgang door het Panamakanaal zijn naar recordhoogte gestegen als direct gevolg van de oorlog in Iran en de verstoring van mondiale energiestromen. Aziatische kopers zoeken massaal alternatieve aanvoer van olie en gas. Dit leidt tot ongekende druk op internationale scheepvaartroutes. Dat meldt The Financial Times.

Recordprijzen door stijgende vraag naar energie

Via het Panamakanaal wordt vooral energie uit de Verenigde Staten naar Azië vervoerd. Het gaat onder meer om ruwe olie en geraffineerde producten zoals diesel en benzine. Deze route is aantrekkelijk omdat het de kortste verbinding vormt tussen de Amerikaanse Golfkust en Azië.

Dagelijkse veilingen voor doorgangsrechten trekken momenteel tot vijf keer meer biedingen dan vóór het conflict. Voor de veelgebruikte Panamax-sluizen ligt de gemiddelde prijs voor zo’n voorrang inmiddels rond de 837.500 dollar, volgens gegevens van Argus Media.

De oorzaak ligt bij de sluiting van de Straat van Hormuz. Dit is een cruciale doorgang voor de wereldwijde olie-export. Hierdoor is de aanvoer vanuit de Golfregio sterk afgenomen. Aziatische landen worden daardoor gedwongen om alternatieve leveranciers te zoeken, met name in de Verenigde Staten.

Ross Griffith van Argus stelt: “De veilingprijzen voor Panamax-sluizen zijn sinds het begin van de oorlog bijna vertienvoudigd.” Volgens hem weerspiegelt dit de haast waarmee Aziatische kopers olie, brandstoffen en bulkgoederen proberen veilig te stellen.

Verschil tussen tol en veilingprijzen wordt extreem

De explosieve stijging heeft vooral betrekking op de veilingkosten. Dit zijn extra bedragen die rederijen betalen om wachtrijen te vermijden. De standaard tolkosten voor het kanaal zelf liggen lager en zijn relatief stabiel.

Voor het conflict lag de gemiddelde veilingprijs voor een Panamax-schip rond de 80.000 tot 85.000 dollar. Inmiddels ligt dat bedrag boven de 837.500 dollar. Dat betekent dat de kosten voor voorrang bijna zijn vertienvoudigd.

Ter vergelijking: de vaste tolkosten voor een gemiddeld vrachtschip liggen doorgaans tussen de 300.000 en 500.000 dollar per doorvaart. Voor de grootste containerschepen kan dat oplopen tot 1,5 miljoen dollar. Kleine schepen betalen enkele duizenden dollars.

Waar een rederij eerder dus ongeveer 400.000 dollar kwijt was voor een standaard doorgang en daar zo’n 85.000 dollar extra bovenop betaalde om wachttijd te vermijden, ligt dat extra bedrag nu ver boven de 800.000 dollar. In sommige gevallen loopt dit zelfs op tot meerdere miljoenen dollars.

Omgeleide handelsstromen zorgen voor opstoppingen

De toegenomen export van Amerikaanse energie via het Panamakanaal zorgt voor aanzienlijke vertragingen. Wachttijden voor olietankers zijn opgelopen tot gemiddeld 4,25 dagen. Dat is het hoogste niveau in zes weken, blijkt uit data van Kpler.

Sommige bedrijven kiezen ervoor om miljoenen dollars te betalen om wachtrijen te vermijden. In april liepen biedingen voor de grootste sluizen op tot 4 miljoen dollar per doorgang.

Hoewel grote rederijen doorgaans vooraf slots reserveren tegen vaste tarieven, wordt nog altijd circa 30 procent van het verkeer via dagelijkse veilingen verdeeld. De Panama Canal Authority benadrukt dat de stijgende prijzen voortkomen uit marktdynamiek en niet uit tariefsverhogingen.

Volgens energie-experts speelt de ruime beschikbaarheid van Amerikaanse olie een sleutelrol. Kenneth Medlock van Rice University verklaart: “Er is simpelweg niet genoeg aanbod op zee, waardoor Aziatische markten de prijzen opdrijven.”

Sinds het uitbreken van het conflict hebben tientallen tankers hun routes aangepast richting Azië. Daarmee verschuiven wereldwijde handelsstromen zichtbaar. Dit leidt tot hogere transportkosten en toenemende concurrentie tussen Europa en Azië.