De Europese Centrale Bank (ECB) zoekt naar manieren om geld in Europa te houden en de euro wereldwijd belangrijker te maken. ECB-president Christine Lagarde waarschuwt dat extra belastingen op kapitaal juist averechts kunnen werken. Tegelijk kondigt de ECB aan dat centrale banken buiten Europa straks makkelijker euro’s kunnen lenen, om tekorten aan euroliquiditeit te voorkomen.

Lagarde: liever prikkels dan belasting tegen kapitaalvlucht

Tijdens de veiligheidsconferentie in München zei Lagarde dat Europa geen belastingen moet inzetten om kapitaaluitstroom naar andere regio’s tegen te gaan. Volgens haar is het slimmer om investeringen in Europa aantrekkelijker te maken.

Lagarde wees erop dat de marktdynamiek juist laat zien dat beleggers meer interesse krijgen in Europa. “Ik ben meer voorstander van prikkels dan van belastingen”, zei ze. Volgens haar is de stemming positief, omdat “het geld binnenkomt”.

De discussie speelt breder in Europa. ECB-functionarissen, regeringen en bedrijven roepen al langer op om het concurrentievermogen van de Europese Unie te versterken. Dat hangt ook samen met het handelsbeleid van de Verenigde Staten. In dat debat duikt soms het idee op om mensen of bedrijven te belasten als zij kapitaal uit de EU verplaatsen, om investeringen in Europa af te dwingen.

ECB zet deur open voor wereldwijde toegang tot euro’s

Naast haar waarschuwing over belastingmaatregelen kwam Lagarde dit weekend met nog een opvallende stap. De ECB gaat centrale banken wereldwijd makkelijker toegang geven tot euro’s. Dat moet voorkomen dat partijen buiten het eurogebied in de knel komen als er tijdelijk een tekort aan euro’s ontstaat bij handel of financiële betalingen.

Econoom Han de Jong noemt dit een “historische stap” om de internationale rol van de euro te versterken. De ECB introduceert een kredietfaciliteit waarmee centrale banken euro’s kunnen lenen als dat nodig is. Eerder gold die mogelijkheid vooral voor centrale banken dichtbij het eurogebied, zoals in Denemarken, Zweden of Polen. Nu wordt de reikwijdte wereldwijd.

Volgens De Jong maakt dit het gebruik van de euro buiten Europa minder risicovol. Dat kan ertoe leiden dat bedrijven en landen vaker voor de euro kiezen, vergelijkbaar met hoe de Verenigde Staten via de Federal Reserve al langer dollar-faciliteiten aanbieden.

In Nederland raakt de discussie over kapitaal en belastingen ook aan Box 3. Spaargeld en beleggingen, en dus ook crypto, vallen daaronder. Juist daarom wordt er scherp gekeken naar plannen die kapitaalstromen moeten sturen, of ze nu uit Brussel komen of uit Den Haag.

Waarom dit raakt aan Box 3 in Nederland

Lagardes uitspraak is geen directe kritiek op de nieuwe Nederlandse Box 3. Ze reageert op het bredere Europese idee om kapitaalvlucht te bestrijden met extra heffingen. Toch klinkt haar boodschap in Nederland extra herkenbaar, omdat hier juist een fel debat woedt over belasting op vermogen en de vraag wat zo’n belasting met gedrag doet.

De Tweede Kamer stemde onlangs in met de Wet werkelijk rendement. Die moet vanaf 2028 het huidige systeem vervangen, dat uitging van een fictief rendement en in 2021 onderuit ging. In de kern verschuift Box 3 daarmee richting belasting op wat iemand écht verdient op spaargeld en beleggingen. In de praktijk gaat het volgens critici om een vermogensaanwasbelasting. Dat betekent dat ook ongerealiseerde winst, dus papieren winst op bijvoorbeeld aandelen of cryptovaluta, jaarlijks kan worden belast.

Tegenstanders waarschuwen dat dit mensen kan dwingen om beleggingen te verkopen om de aanslag te betalen, zeker als de waarde na de peildatum weer daalt. Verliezen zijn bovendien beperkt verrekenbaar en inflatie wordt niet gecorrigeerd. Precies dat risico, beleid dat goed klinkt maar investeringen kan afremmen of kapitaal kan wegjagen, is waar Lagarde in München voor waarschuwt op Europees niveau.